Nedir bu AIR?

HR (Human Resources), yani insan kaynakları, şirketlerin işe alımdan çalışan yönetimine kadar insanlarla ilgili süreçlerini ifade ediyor.

Benim bu yazıda ortaya attığım AIR (Artificial Intelligence Resources) fikri ise farklı: İnsanların işe yerleştirilmesi yerine, yapay zekâların şirketlere birer çalışan veya ekip gibi sunulduğu bir sektör.

Bugün “AI resources” ifadesi daha çok yapay zekâyla ilgili araçları, altyapıları ve bilgi kaynaklarını çağrıştırıyor. Ben bu kavramı geleceğe dönük başka bir anlamda kullanmak istiyorum: Yapay zekâ iş gücünün tedariki ve yönetimi.

Aslında bugünkü geçici iş ilişkisi ajanslarına, yani staffing agency modeline benziyor. Tek fark, geleceğin ajanslarının insan özgeçmişi değil, model performansı sunabilecek olması.

İnsanların Çalışmak Zorunda Kalmadığı Bir Dünya

Bir sabah uyandığımızda devletin “Artık çalışmanız gerekmiyor” dediğini düşünün.

Görsel açıklaması

İlk tepkiniz muhtemelen sevinç olurdu. Her ay hesabınıza para yatıyor; kira, yemek ve temel ihtiyaçlarınızı karşılayabiliyorsunuz. Peki altı ay, beş yıl veya yirmi yıl sonra ne olurdu?

İnsanlar yalnızca para kazanmak için çalışmıyor. Bir işe yaradığını hissetmek, bir şey üretmek, takdir edilmek ve hayatına yön vermek de insanın ihtiyaçları arasında. Çalışma düzeninin kökten değiştiği dönemlerde ekonomik özgürlüğün tek başına güvenli bir hayat yaratmadığını tarih boyunca gördük. Değişime alışmak da başlı başına bir mesele.

Bence yapay zekâ devrimi de böyle olacak. Eğer işler büyük ölçüde otomatikleşirse insanlar buna bir gecede değil, yıllar içerisinde alışacak.

Bir zamanlar sıradan kabul edilen pek çok iş ortadan kalkacak. Buna karşılık “Human-made” (insan yapımı) etiketiyle sunulan sanat, yazı, tasarım ve içerikler belki de yeni bir değer kazanacak. Bir eserin iyi olmasından ziyade, gerçekten bir insan tarafından üretilmiş olması önemsenebilecek.

Çalışmadan Maaş Almak Gerçekten Mümkün mü?

Şöyle bir senaryo hayal edelim: Şirketler yüzlerce çalışanın maaşını ödemek yerine yapay zekâ altyapısı, elektrik, donanım ve bu otomasyondan doğan vergiler için harcama yapıyor. Devlet de bu yeni ekonomik faaliyetten aldığı gelirin bir bölümünü vatandaşlara dağıtıyor.

Bu, evrensel temel gelir tartışmalarına benzeyen bir model. Elbette kendiliğinden gerçekleşecek bir sistem değil; vergilendirme, mülkiyet, üretkenlik kazançlarının paylaşılması ve siyasi tercihler gibi zor sorular var.

Ama farz edelim ki gerçekleşti.

İnsanlar çalışmak zorunda kalmazsa, üretmeyi de bırakırlar mı?

Fark Etmeden Çalışmaya Devam Etmek

Ben pek öyle olacağını düşünmüyorum.

İnsanların bir bölümü temel gelirle mutlu bir hayat sürerken bir bölümü zamanla amaçsızlık hissine kapılabilir. Belki de bu yüzden geleceğin en büyük sektörlerinden biri, insanlara meşguliyet ve anlam sunmak olacak.

Diyelim ki devlet destekli bir dijital platform kuruldu. İnsanlar buraya kaydoluyor, fikirlerini yazıyor, tasarımlar paylaşıyor, deneyler yapıyor, hikâyeler üretiyor. Beğeniye, izlenmeye, katkının kalitesine veya çözdükleri probleme göre ödüllendiriliyorlar.

Görsel açıklaması

Kullanıcı kendisini bir içerik üreticisi, mucit ya da bağımsız girişimci olarak görüyor. İşe gitmiyor; ama üretmeye devam ediyor.

Şimdi işin rahatsız edici tarafına gelelim: Bu fikirler gelecekteki yapay zekâların eğitim ve değerlendirme verisine dönüşebilir. İnsanların hangi şeye güldüğü, neyi beğendiği, hangi problemi nasıl çözdüğü, hangi fikri özgün bulduğu sürekli ölçülebilir.Onu geçtim herkesin belli bir miktar ödeme alabilmesi için herkese uygun bir etkinlik düzenlenip hepsinin o alanda başarılıymış gibi gösterilmesi lazım.

Ortaya tuhaf bir tablo çıkar: İnsanların çalışmasına gerek kalmaz, fakat sistem onların yaratıcılığına ve tercihlerine hâlâ ihtiyaç duyar.

Hatta platformdaki etkileşimlerin bir kısmının botlarla oluşturulduğu karanlık bir senaryoda, insanlar kendi istekleriyle üretim yaptıklarını düşünürken görünmez bir iş gücüne dönüşebilir. Bu bir öneriden çok, özellikle veri sahipliği ve kullanıcı rızası bakımından ciddiye alınması gereken bir risk.

Belki geleceğin en değerli kaynağı elektrik değil, insanın özgün düşünme biçimi olacak.

Peki Şirketlerde Kimler Çalışacak?

Bugün bile Claude, ChatGPT ve benzeri sistemlerden kod yazmasını, tasarım hazırlamasını, müşteri sorularını yanıtlamasını veya veri analiz etmesini isteyebiliyoruz. Fakat bunları büyük bir şirketin güvenilir, kesintisiz çalışan ekibine dönüştürmek hâlâ ayrı bir mesele.

Örneğin Meta ölçeğinde bir şirketin sosyal medya uygulaması geliştirdiğini düşünün. Mesele sadece birkaç ekran kodlamak değil: Milyonlarca kullanıcının hareketini anlamak, veri akışını yönetmek, güvenliği sağlamak, sistemi ölçeklendirmek, hata ayıklamak ve sürekli güncellemek gerekiyor.

Böyle bir projeye yüzlerce yazılımcı, tasarımcı, analist ve test uzmanı katılabilir. Bu insanların maaşları, ekipmanları, ofisleri ve yönetim maliyetleri var.

Öte yandan yapay zekâ da bedava değil. Model kullanımı, sunucular, enerji, denetim, hata düzeltme ve güvenlik maliyetleri yaratıyor. Bugün insanla yapay zekâyı yalnızca saatlik ücret üzerinden karşılaştırmak yanıltıcı olur.

Ancak modeller daha güvenilir ve bağımsız hâle gelirse şirketlerin sorusu değişebilir:

Görsel açıklaması
“Bu projeyi kaç kişiye yaptıracağız?” yerine “Bu işi hangi yapay zekâ ekibine devredeceğiz?”

AIR: Yapay Zekâ Taşeronluğu Dönemi

Görsel açıklaması

İşte burada Artificial Intelligence Resources kavramı devreye giriyor.

Bir şirketin yalnızca e-ticaret sitesi ve mağaza kasa sistemi istediğini düşünün. Bu şirketin ayrıca büyük dil modeli eğitmek, ekran kartı satın almak veya yapay zekâ altyapısı yönetmek istemesi pek mantıklı değil. Tıpkı bugün her işletmenin kendi elektrik santralini kurmaması gibi.

Fakat yapay zekâya bağımlılık arttıkça başka bir sorun ortaya çıkacak: Şirket verileri kimin elinde?

Müşteri kayıtları, mali bilgiler, özel yazılım kodları veya ticari sırlar üçüncü taraf hizmetlere gönderildiğinde veri yönetimi önemli bir karar hâline gelir. Bulut servisleri güçlü güvenlik çözümleri sunsa da bazı işletmeler kendi altyapılarında çalışan modelleri tercih edebilir.

İşte AI taşeronları bu noktada hizmet satabilir:

  • Şirketin ihtiyacına uygun modelleri seçmek veya uyarlamak.
  • Modelleri şirketin kendi sunucularına kurmak.
  • Gerekirse belirli işlerde özel eğitim yapmak.
  • Performansı, güvenliği ve maliyeti düzenli olarak ölçmek.
  • Aylık ücret karşılığında bakım, geliştirme ve denetim sağlamak.

Yani şirket bir çalışanı işe almak yerine bir yapay zekâ iş gücü paketi kiralayabilir.

10 Horsepower Değil, 10 Human Power

Motorların gücünü beygir gücüyle ölçüyoruz. Peki yapay zekâların iş gücünü nasıl ölçeceğiz?

Bugün modeller için çeşitli benchmark testleri var. Ancak benim aklımdaki ölçüm biraz farklı: Human Power (HP).

Mesela bir firma “10 Human Power yazılımcı model” sunduğunu iddia edebilir. Bir başkası “25 Human Power tasarım ekibi” kiraladığını söyleyebilir.

Buradaki HP bugün tanımlanmış bilimsel bir ölçü değil; önerdiğim hayalî bir ticari etiket. Üstelik yalnızca “10 kişi kadar hızlı” demek yeterli olmaz. Gerçek karşılaştırma için şu soruların yanıtlanması gerekir:

  • Verilen görevlerin yüzde kaçını doğru tamamlıyor?
  • Ne kadar insan denetimi gerekiyor?
  • Hangi görevlerde başarılı, hangilerinde başarısız?
  • Bir işi tamamlamanın toplam maliyeti ne?
  • Güvenlik, gizlilik ve kesintisiz çalışma performansı nasıl?

Belki bu testleri yapan bağımsız kurumlar oluşacak. Şirketler de reklam sloganına değil, doğrulanabilir performans raporlarına bakarak yapay zekâ ekibi seçecek.

“Bizim modelimiz 10 insan gücünde” demek kolay. Bunu aynı kalitede, aynı güvenilirlikle kanıtlamak ise asıl rekabet olacak.

Peki Sadece Yazılım mı?

Hiç sanmıyorum. Hatta yazılım, rekabetin en yoğun olacağı alanlardan biri olabilir.

Bir oyun şirketi düşünün. Rakip AIR firmasından yazılım geliştiren bir model kiralamış. Model, oyun motorunda kod yazabiliyor, hataları ayıklıyor ve sistemleri birbirine bağlıyor. Harika.

Peki karakter tasarımlarını, çevre görsellerini, animasyonları ve sesleri kim hazırlayacak?

Görsel açıklaması

İşte siz o şirketin kapısını çalıyorsunuz:

“Rakibimiz size 25 yazılımcı gücünde bir sistem sunuyor olabilir. Ama bu yazılımcılara yetişecek tasarım ekibiniz var mı? Bizim de görsel üretim konusunda uzmanlaşmış bir AI ekibimiz var. İkisini birlikte çalıştıralım.”

Tek bir devasa modelin her şeyi yapması gerekmeyebilir. Kod üreten, görsel hazırlayan, test yapan, seslendiren ve projeyi yöneten farklı modeller birlikte çalışabilir. Birinin çıktısı diğerinin girdisi olur.

Bu düzen yalnızca oyunlarda değil; hukuk destek süreçlerinde, muhasebede, endüstriyel tasarımda, müşteri hizmetlerinde, lojistikte ve daha pek çok alanda görülebilir. Elbette yüksek riskli kararların insan sorumluluğu ve denetimi altında kalması gerekir.

İşsiz Kalmamak İçin Ne Yapmalı?

Benim cevabım biraz ters: Gelecekte iş bulmaya çalışmak kadar, yapay zekâ iş gücü sağlayabilen tarafta olmak da önemli olabilir.

Bu, herkesin sıfırdan dev bir model eğitmesi gerektiği anlamına gelmiyor. Mevcut açık modelleri belirli sektörlere uyarlayan, bunları güvenilir biçimde kuran, iş akışlarına bağlayan ve sonuçlarını denetleyen kişiler de bu ekonomide yer bulabilir.

Yalnızca model sahibi olmak yetmez. Gerçek bir iş problemini çözmek, veriyi korumak, hatalardan sorumlu olmak ve müşteriye sürekli hizmet vermek gerekir.

Bir mağaza için stok ve kasa otomasyonu, bir mimarlık ofisi için tasarım asistanı, bir yazılım şirketi için test ekibi veya bir oyun stüdyosu için görsel üretim hattı kurduğunuzu düşünün. Bu sistemleri müşterinin kendi cihazlarında çalıştırabilir ve bakım hizmeti verebilirsiniz.

Böylece müşterileriniz her ay size ödeme yaparken siz tek bir ürün değil, dijital bir iş gücü sağlamış olursunuz.

Elbette bu fırsat herkes için eşit olmayacak. Donanıma, sermayeye, uzmanlığa ve müşteriye erişimi olanlar avantaj elde edebilir. AIR gibi bir pazarın doğması, yapay zekâ devriminin kazançlarının otomatik olarak adil dağıtılacağı anlamına gelmez.

Son Söz: Geleceğin İşvereni Kim?

Belki yıllar sonra torunlarınızın arkadaşları şöyle diyecek:

“Milletin dedesi yapay zekâ şirketi kurmuş, bizimki yapay zekâyla hamam böceği oyunu yapmış.”

Şaka bir yana, bence asıl mesele kimin kaç ekran kartına sahip olduğu değil. Kimlerin yapay zekâyı gerçek bir ekonomik değere dönüştürmeyi başarabildiği.

Sanayi Devrimi makineleri fabrikalara soktu. İnternet şirketleri ve müşterileri birbirine bağladı. Yapay zekâ ise belki de iş gücünün kendisini kiralanabilir bir hizmete dönüştürecek.

Bugün şirketler çalışanlarına iş tanımı hazırlıyor. Yarın aynı tanımı bir yapay zekâ ekibine gönderebilir.

Ve bir gün, bir firmanın satın aldığı şeyin adı sadece “yazılım lisansı” olmayabilir.

Artificial Intelligence Resources — AIR.

Bu yazı kesin bir gelecek tahmini değil; yapay zekânın iş gücünü, gelir dağılımını ve şirket yapısını nasıl değiştirebileceğine dair kişisel bir senaryo.