Merkezi Olmayan Yapay Zeka
Öncelikle merhabalar, bu konu bir makaleden daha çok araştırma notlarım olacak.
Sizce ileride Decentralized AI diye bir terim duymaya başlar mıyız? ChatGPT 2020 yılında çıktığında veya yapay zekanın ürettiği ilk makarna yeme videosunu gösterip "Nereden nereye geldik 5 yılda!" dedikleri gibi ileride bu tarz yeni bir yapay zeka hakkında konuşuyor olur muyuz?
Gelin adım adım aklımdakileri nota dökeyim.
Öncelikle yapay zekanın bu kadar hızlı büyümesini hesaba katarsak ve yakın gelecekte yeni bir teknolojik devrim yapamazsak veya soğutma sorununu çözemezsek yapay zekalar için bir kısıtlama kapıda olabilir.
Çözdük diyelim: Bu sefer de yapay zekanın gücü artık belli bir noktayı aşacağından dolayı her devlet kendi yapay zekalarını başkalarının kullanmasını istemeyecektir.
Amerika'daki en büyük 2 yapay zeka şirketini söyleyeyim size:
- Anthropic (Claude)
- OpenAI (ChatGPT)
Yani belki Türkiye'nin ilerideki yapay zekası veya Çin'in DeepSeek'i şu anda pek ilginizi çekmiyor olabilir fakat ilerleyen zamanda onlara muhtaç kalabiliriz.
Bu yüzden şimdiden bu duruma hazırlıklı olmamız lazım; hem Türkiye adına hem de kişisel anlamda hazırlanmanız lazım.
Maalesef ki ev tipi ekran kartları 32 GB civarına kadar çıkabiliyor. Ülkemizde bu ekran kartlarının ücretleri 400.000 TL ile başlıyor.
Sadece yazılım üzerine bir yapay zeka eğitimi yaparsanız ve boyutu 32 GB'a ulaşırsa, gemini 3 Flash modeli ile aynı performansı almayı başarabilirsiniz.
Gemini, yapay zeka araçları arasında en çok dalga geçilen modellerden birisidir. Benchmark testlerinde "Hepsinden daha iyiyiz" demelerine rağmen gerçekler tam tersini gösterdi. Böyle bir modelin eski bir sürümü + o sürümün de Flash yani az bilgiye sahip modeli ile karşılaştırdım.
Çinlilerin ücretsiz olarak sunduğu DeepSeek 4.1 Flash yapay zekası yaklaşık olarak 510 GB.

Yani 450 bin TL verseniz de 510 GB'lık bir veriyi bırakın, 33 GB'lık bir veriyi bile kullanamıyorsunuz.
Belli bir boyutu RAM'e aktarabiliyorsunuz. Burada bahsettiğim 33 GB bir örnektir. 510 GB'lık veriden 478 GB verinin RAM'e aktarılması halinde model aşırı yavaşlayacak ve saatler süren bir "Hey selam, iyiyim!" cevabı gelecek size. Ayrıca 512 GB RAM için vereceğiniz para 560.000 TL civarı bir şey.
İşte bu yüzden bir havuz oluşturulması lazım. Yani şu an siz fazla fazla ekran kartı alıp onları birleştirince 32 + 32 = 64 GB ekran kartınız olmuyor. Sizin ayrı ayrı 32 GB ve 32 GB ekran kartınız olacak. 64 GB'lık bir modeli indirip doğrudan çalıştıramazsınız yani. Özel yazılımlar sayesinde bunları dağıtabilirsiniz ama; işte tam olarak mantık burada başlıyor.
Decentralized AI Nasıl İşler?
Bahsettiğim gibi ekran kartlarına bilgi dağılımı yapabiliriz. Burada fazla fazla ekran kartı satın alma durumunuzda her şey sizin önce paranıza, daha sonrasında elektriğinize, daha sonra internetinize ve son olarak yazılım bilginize bağlı oluyordu.
Peki ya hiç ekran kartı almadan, tamamen herkese açık olması ve herkesin gönüllü olarak bu projeye destek vermek istemesi?
Tam olarak bu işte istediğim. Yani "Decentralized AI" adlı bir uygulamamız olsun ve size şunu vadediyor (gelecek için bahsediyorum, yapay zeka üyeliklerinin o ülkenin vatandaşı olmayanlar için 20 $'dan => 1000 $'a çıktığını varsayalım):
Yapay zekalar çok mu pahalı? Yazdığınız her şeyin başkaları tarafından okunup bilinmesini istemiyor musunuz? Verilerinizin bir başka ülkede saklanmasından hoşnut değil misiniz? Sırf o ülkenin vatandaşı değilsiniz diye size yazılım kodu üretmiyor veya önemli bir bilgiyi size vermiyorlar mı?
Bu tarzda bir slogana sahip bir yapay zekanın çıkıp insanlara ChatGPT veya Claude kadar iyi olan bir model ile rakip olması lazım.
Yani Decentralized AI adlı uygulamayı indiren kişiler ücretsiz ve tamamen güvenilir şekilde merkezi olmayan bir yapay zeka kullanabilecekler fakat bunun bedelini ekran kartları ile ödeyecekler.
Bunun da açıklaması şu şekilde olacak: Sizin ekran kartınız ile çalıştırabileceğiniz maksimum yapay zeka DeepSeek 3.1, Qwen, Gemma falan filan; bunlar ile adamakıllı bir web sitesi tasarlatmak bile tam bir çile...
Bu yüzden sistem, sizin ekran kartınızın verdiği GB kadar size günlük / haftalık bir kullanım limiti sunacak. Mesela Ahmet adlı kişinin VRAM => 32 GB diyelim ve 30 GB'ını Decentralized AI'a veriyor; bu ona haftalık çok fazla hak sunarken, VRAM => 12 GB olan kişi 10 GB veriyorsa ona da Ahmet'e göre daha az kullanım limiti verecek.
Peki Uygulamayı Silen Kişilere Ne Olacak?
Hepsinin adresi bulunup infaz edilecek... (!)
Şaka bir yana, eğer ki yapay zekanın bilgisini ekran kartlarına dağıtacaksak o dağıtılan ekran kartı sahibi uygulamayı silerse ne olacak? Yapay zekamız daha da mı aptal olacak?
Hayır. Sadece yapay zekanın büyümesi için gereken hız şu anki yapay zekalar gibi çok kısa zamanlar olmayacak. Yani aslında 1 değil, 10 tane yapay zeka yedeği yapıyor olması lazım.
Aynı bilgiye sahip yüzlerce veya binlerce kişi olması lazım.
Bu da bizim iki tane büyük sorunu çözmemize yarıyor:
- Uygulamayı silen kişiler yüzünden modelde bilgi eksilmesi yaşanmasın.
- Farklı ülkelerden bağlanan kişiler aşırı yavaşlamaya maruz kalmasın.
Burada bahsettiğim farklı ülkeler sorununu da anlatayım hemen:
Halihazırda binlerce ekran kartı olacağından dolayı modelin lazım olan bilgileri 10-20 farklı insanın ekran kartından alınıp sorgulayan kullanıcıya götürülecek. Yani aslında 10 farklı konuma istek atılacak. Buradaki internet problemi Asya'dan Avrupa'ya bir bağlantı (connection) ile çok fazla olabilirdi. Bunun yerine aynı bilgiye sahip, Asya'da oturan birisini tercih eden bir yol çizilir; bu şekilde bağlantı problemi göz ardı edilebilecek bir seviyeye gelir.
Peki Ya Güvenlik?
Birisi kendi ekran kartında depolanan bir bilgiyi değiştiremez mi? Önemli bir web site linki depolanan kişi bunu fark edip sahte bir site linki ile değiştirip insanları kandıramaz mı?
Merkezi olmayan ödeme sistemi olan Bitcoin için de aynı şeyler geçerliydi ve o tasarlanırken de Blockchain yapıldı; yani bir zincirin diğer zinciri tutması lazımdı. Aksi halde zincir kırılır ve para transferi iptal olurdu. Blockchain madencileri ise paranın miktarına göre ödüllendirilir.
Burada da aynı mantığı düşündüm.
| Model1 | Model2 | Model3 |
|---|---|---|
| Ahmet | Ayşe | Mehmet |
| Aslı | Engin | Mustafa |
| Lale | İbrahim | Özkan |
| Berk | Barış | Burak |
Bunlar bizim kullanıcılarımız olsun.
Bizim modellerimiz 100 TB boyuta ulaşmış devasa bir LLM olsun.
Öncelikle 1000 tane katman oluştururdum (Model1, Model2, Model3...)
Her katmanda 1000 kişi olurdu.
Her kişinin minimum 5 GB VRAM desteği verme zorunluluğu olurdu.
1000 x 1000 x 5 = 5.000.000 GB VRAM demek.
Bu da 100 TB'lık bir modelden 50 tane yedek almak demek.
İşte bu sayede PromptChain kullanılabilir hale gelir.
PromptChain Nedir?
Senin ekran kartındaki bilgiye sahip zaten yüzlerce veya binlerce kişi olacak.
Diyelim ki;
X kişisi "Türkiye'nin komşu ülkelerini listeler misin?" diye bir soru sordu.
Yapay zekanın öncelikle bu bilginin hangi katmanda olduğunu bilmesi lazım. Yani katmanların aslında kategori olması lazım; "Tarih katmanında 3. alt katmanda olacak" deyip oradaki aktif VRAM'lara PromptChain kuracak.
Hepsine "Türkiye'nin başkenti neresidir?" diye bir soru soracak; hepsi "Ankara" diyor ise hepsi doğrudur, aralarından birisini seçebilir.
Bir sonraki adımda bilgi kapasitesi, yani o ekran kartının sahip olduğu bilgi kapasitesi ile o ekran kartının sahip olduğu özelliklerle uyuşan ve aynı katmanda olan başka bir VRAM ile bildiği kelime sayısı karşılaştırılır; çıkan kelime sayısı uyuşuyorsa bir sonraki adıma geçilir.
Bir sonraki adımda ise tüm cümlelerden rastgele (random) bir kelime alınır ve kelimeler harf harf uyuşuyor mu diye kontrol edilir.
Tabii bu güvenlik katmanlarının ayarlardan ayarlanabilir olması lazım, yoksa sistem çok uzuyor.
Peki İlk Adım Nasıl Atılacak?
Merkezi olmayan bir sistem olmasından dolayı şirketlerin çok da fazla yanaşmayacağı, aynı şekilde merkezi olmayan bir sistem olduğundan ve sansür olayının çok fazla olmamasından dolayı devletlerin de çok yanaşmayacağı bir sistem olacaktır.
Bu yüzden böyle bir sistemi çıkaracak kişi veya kişilerin, ilk yayınlandığı (publish edildiği) zaman modeli halihazırda 1 TB boyutunda sunabilecek bir ekran kartı altyapısına sahip olması lazım.
En azından sansürsüz bilgiye ulaşmak isteyen veya bilgilerinin şirketlerde ve başka ülkelerde barınmasını istemeyenler gelip burada kod yazabilsin veya istediklerini öğrenebilsinler.
Kurucular, gelen kullanıcılar sayesinde sistem daha da büyüyünce sonradan sistemden çıkabilirler.
Peki Kendi Kendini Nasıl Eğitebilecek?
Biliyorsunuz ki bir yapay zekayı çalıştırmak için gereken VRAM ile eğitmek için gereken VRAM miktarı aynı değil.
500 GB gerektiren bir modeli eğitmek isterseniz 2-3 TB VRAM gerekir.
Modelin kendini eğitmesi için önceden eğitilmiş olması lazım ki piyasaya çıktığı zaman geliştiricisi tarafından bir daha müdahale edilmek zorunda kalınmasın. Çünkü her yeni müdahale, arkasında bıraktığı bir iz demektir.
Bu yüzden modelin 50 adet yedeği değil de 10 adet yedeği çalıştığı sürece, geriye buna rağmen kendi ağırlığının 4-5 katı boş kapasite kalıyorsa bununla yeni model eğitimine geçmeli.
Bu eğitimden sonrasında çıkan sonuçlar ile kendi sonuçlarını millete atıp sorgulatması lazım.
YouTube, Instagram, Facebook, ChatGPT ve hatta "Robot musun?" testleri; hepsi bunu yapıyor.
Instagram uygulaması direkt olarak "Çok az kişiye bu anketi soruyoruz, siz de onlardan birisisiniz, cevaplamak ister misiniz?" diyor ve insanlar hemen gidip cevapları veriyorlar.
Feedback, yani yaptıkları yenilikler hakkında aldıkları geri dönüşler sayesinde sistemi daha da güzelleştirebiliyorlar.
ChatGPT ise direkt ekranı ikiye bölüp "Bu cevap mı yoksa bu cevap mı daha iyi?" diye soru soruyor; hangisinin hangi modelden olduğu yazmıyor, neden böyle bir soru sorduğu yazmıyor... Yani aslında yeni model ile eski modeli sana karşılaştırıyorlardı.
Ben de aynı sistemi burada yapardım. Önce aşağıdaki görsele bir bakın:

Gördüğünüz gibi sizden iki adet kelime isteniyor. Yukarıdaki İngilizce cümle "Robot musun?" testinde yer almıyor bu arada, görseli bulduğum kaynak eklemiş.
Sizden ilk başta istediği kelime "morning", yani bir insanın kolayca bulabileceği, bir "yazılımsal botun" bulamayacağı bir kelime.
Siz "morning"i doğru bilirseniz size bir kitap veya gazete gibi dijitalde yer almayan bir cümleden üstüne leke değmiş, yırtılmış bir kelimeyi gösterip bunu da girmenizi istiyorlar.
Sizin gibi 2-3 kişiden onay aldıktan sonra herkes doğruyu girerse onu doğru kabul edip sisteme devam ediyorlardı.
Burada geliştiricinin bunu yapması lazım; öncelikle kişinin iyi niyetli olup olmadığını anlayıp ona fark ettirmeden bir seçim yaptırması lazım.
Yaptığı seçime göre yeni çıkacak olan modelde o özelliğin olup olmayacağını anlaması lazım.
Sonuç Olarak
Sonuç olarak bu tarz bir projenin ortaya çıkması için ne gibi şartların oluşması lazım tam kestiremiyorum fakat yapay zekanın getirdiği bir üşengeçlik seviyesi var.
Bu blogdaki ilk elle ("Human written") yazdığım blog yazısı budur, belki son yazı da olabilir.
Yani ileride yapay zekaya bir kısıtlama gelebilir; bu kısıtlama devletlerin uyguladığı bir kısıtlama olabilir veyahut teknolojik olarak yetersiz kaldıklarından dolayı olabilir.
Buna karşılık insanlar üşengeçliklerini korumak için ücretsiz veya uygun fiyatlı modellere yönelecekler.
İşte o zaman BTC gibi hem sansürü az hem de ücretini aylık / yıllık olarak fiziksel bir para ile ödemene gerek kalmayan bir sistem olursa insanlar onu kullanır.
Ekran kartları uzun süre tam güçte kullanıldıktan sonra ömürleri bitiyor. Yani insanlar Claude / ChatGPT Max üyeliğine aylık 6K / 12K para ödemek yerine 2-3 yıllık ekran kartı alıp 50K ödeyecekler.
Bu projenin tutması için çok fazla insanın bir araya gelip ekran kartını modelin gelişmesi için heba etmesi gerekebilir; e bu da çok zor bir ihtimal. Ondan dolayı geliştiren kişinin balina olması, ilk kullanıcı olarak kendisinin bu sisteme kayıt olması ve VRAM boyutunu 1-2 TB'a çıkarması gerek.
Bu tarz bir yatırım yaparsa bu işten para kazanmadan çıkmak istemez, bu da bu işi "merkezi olmayan" muhabbetinden çıkarır.
Paradoks fakat bir gün çözüleceğini düşündüğüm bir paradoks.
Not yazım hataları için yine bir yapay zekadan geçirdim, yani teorik olarak yine "Human write" sayılmaz :D iyi günler..

Yorumlar 00
Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır. E-posta adresin hiçbir yerde gösterilmez.